АНУ-ын Хөнгөлөлтийн Ерөнхий Систем
1974 онд АНУ-н Конгресс еерийн орны уйлдвэрлэгчдийн болоод хэрэглэгчдийн сонголтыг ергежуулэхийн сацуу хегжиж буй орнуудад эдийн засгаа хегжуулэх боломжийг олгох зорилгоор АНУ-ын Хенгелелтийн еренхий системийг санаачилсан.
Хенгелелтийн еренхий систем буюу GSP хетелберийн хурээнд 134 хегжиж буй улс орон (BDCs) 3400 нэр терлийн бараа бутээгдэхуунийг гаалийн татвараас челеелех хенгелелтийг эдэлдэг байна. 1996 онд нэмж 1450 нэр терлийн бараа бутээгдэхуунийг гаалийн татваргуй нэвтруулэх эрхийг нэн буурай хегжиж буй улс орнуудад (LDBDCs) олгосон.
Одоогоор Хенгелелтийн еренхий системийн ашиг шимийг гуртэгч (ХЕС-г хуртэгч) нэн буурай хегжиж буй улс орнуудын тоо 43-т хурээд байна. Хенгелелтийн еренхий системийн хурээнд 2006 онд АНУ улсад нийт 32,6 тэрбум долларын импорт орсон бегеед энэ нь 2005 онтой харьцуулахад 22 хувиар ессен узуулэлт юм. Хенгелетийн еренхий систем (GSP)-н нэгдсэн бараа бутээгдэхууний жагсаалтанд татвар ногдуулбал зохих бутэн ба хагас боловсруулсан бутээгдэхуунийг уйлдвэрлэгчид болоод газар тариалангийн, загасчлалын болон аж уйлдвэрлэлийн анхдагч бутээгдэхуунууд багтдаг байна.
ХЕС(GSP)-ийн хурээнд 2006 онд АНУ-ын импортлосон бараа бутээгдэхууний дийлэнх хувийг газрын тос, алт унэт эдлэл, сайжруулсан зэсийн катод, метанол, хенген цагаан бутээгдэхуун болон менген эдлэл эзэлж байна.
АНУ-руу 2006 онд Монголоос импортлосон бараа бутээгдэхуунд гянт, хуванцар болон хуванцар гэр ахуйн хэрэгсэл, жорлонгийн эд анги, хуванцар эд анги, хувцас болоод услэг малгай зэрэг бутээгдэхуун багтаж байна.
ХЕС (GSP)-ийг хэрэгжуулэхэд ХЕС-ийн дурэмд зааснаар зарим нэг зуйл ангийн бутээгдэхуунийг хориглосон байдаг. Тухайлбал ноосоор хийсэн нэхмэл эдлэл, ноос, ургамалын гаралтай утас, бугуйн цаг, зарим терлийн гутал, цунх, ачаа тээш, ажлын бээлий, бес бараа болоод арьс ширэн бутээгдэхуун багтдаг байна.
Аливаа бараа бутээгдэхуунийг АНУ-руу импортлоход ХЕС(GSP)-ийн татваргуй нэвтруулэх эрхийг хэрхэн авах вэ?
ХЕС(GSP)-г эдлэх импорт нь дараах шаардлагыг хангасан байна:
- Импортоор орж ирж буй бараа бутээгдэхуун нь ХЕС(GSP)-н бараа бутээгдэхууний жагсаалтад багтсан байх1
- Бараа бутээгдэхуунийг ХЕС-г хуртэгч орноос шууд импортлосон эсвэл дамжин енгерегч орноор дайран гарсан байж болох бегеед битуумжлэгдсэн контейнерт тээвэрлэсэн байх.
- Нэр терел зуйл нь ХЕС-г хуртэгч оронд ургасан, уйлдвэрлэсэн, гаралтай байна.
- ХЕС-г хуртэгч орны хувьд бутээгдэхууний орцыг гаднаас импортлож байгаа тохиолдолд тухайн ХЕС-г хуртэгч улсад уйлдвэрлэсэн бутээгдэхууний материалын нийт унэ ба уйлдвэрлэлийн шууд зардлын нийлбэр нь тухйан бутээгдэхууний АНУ-д экспортлогдох уеийн унэлсэн ертегийн дор хаяж 35 хувьтай тэнцэх ёстой. Энэхуу 35 хувийн нэмуу ертегийн шаардлагыг хангахын тулд бутээгдэхуун уйлдвэрлэхээр импортоор авч буй материалыг “улэмж хэмжээнд хувиргасан” байх ёстой бегеед энэ нь шинэ еер материал болж хувиран экспортлох гэж буй нэр терлийн бутээгдэхууний орц болно гэсэн уг юм. “улэмж хэмжээнд хувиргасан” гэдэг маань АНУ-ын гаалиас бурэлдэхуун хэсгийн материалыг еер зуйл хэмээн ангилахыг хэлж байгаа юм.
- Экспортлогч эсвэл импортлогч нь тухайн бараа бутээгдэхуунийг ХЕС(GSP)-ийн хурээнд гаалийн татваргуй нэвтруулэх хусэлт гаргахдаа гаалийн мэдуулэгийн маягтан дээр импортлон оруулж ирж буй барааг тодорхойлдог Барааны уялдуулсан системийн дугаарын емне “А”, “А+”, “А*” гэсэн усэгийг тавих ёстой.
Хуулийн дагуу ерселдех хэрэгцээний хязгаарлалт
Ерселдех хэрэгцээний хязгаарлалт (CNL) гэдэг нь ХЕС-г хуртэгч улсад болон бараа бутээгдэхуун тус бурт ХЕС-ээс хуртэх боломжид тавьж буй хязгаарлалт юм. Аливаа бараа бутээгдэхууний ерселдех хэрэгцээний хязгаарлалт (CNL) нь хэтэрсэн эсвэл энэ заалтыг хэрэгсэхгуй болгох зевшеерел аваагуй тохиолдолд ХЕС-г хуртэгч улс нь тухайн бараа бутээгдэхууний хувьд ХЕС (GSP)-д хамрагдах эрхээ автоматаар алдана. Харин ХЕС-г хуртэгч нэн буурай хегжиж буй улс орнуудын (LDBDCs) хувьд энэхуу ерселдех хэрэгцээний хязгаарлалт (CNL)-ыг автоматаар цуцалдаг.
Бусийн нийгэмлэг дэхь ХЕС (GSP)-ийн хулээн авагчдын орц нь орцын нэгтгэл байна
ХЕС (GSP) хетелберт Бусийн холбооны гишуун ХЕС-г хуртэгч улс оронд зориулсан тусгай заалт байдаг. ХЕС (GSP) –ийн дурэмд зааснаар Бусийн холбоог нэг улс хэмээн тодорхойлдог байна. Холбооны гишуун болох хоёр ба туунээс дээш улсад уйлвэдвэрлэсэн нэр терлийн бутээгдэхуун нь гарал ууслийн дурмийн шаардлагыг хангаж байвал татваргуй нэвтрэх бараа бутээгдэхуунд тооцогдоно. Аливаа ХЕС-г хуртэгч нэн буурай хегжиж буй улс орон нь олны танил болсон Бусийн холбооны гишуун бол ХЕС-г хуртэгч нэн буурай бус хегжиж буй улс орнуудтай хамтарч нэн буурай хегжиж буй улс орнуудад зевшеерегдсен 1400 бутээгдэхуунээс нэгийг хийж болно. Энэ бутээгдэхуун нь АНУ- уруу тухайн нэн буурай хегжиж буй улсаас шууд тээвэрлэгдсэн тохиолдолд татваргуй нэьтрэх бараанд тооцогдоно.
ХЕС (GSP)-ээр батламжлагдсан сулжмэл гар урлалын зохицуулалт
ХЕС-г хуртэгч 13 улс АНУ-ын “батламжлагдсан сулжмэл гар урлалын зохицуулалт” –тай байдаг бегеед эдгээр орнууд GSP-ийн татваргуй барааны нехцлеер хэд хэдэн гар урлалын бутээгдэхуун экспортлох боломжтой байдаг. Энэхуу гэрээгээр дараах бутээгдэхуун татваргуй бараанд тооцогдох бегеед тухайн ХЕС-г хуртэгч улс нь эдгээр бутээгдэхуунийг батламжилсан байх ёстой. Уунд, гар хийцийн ардын урлагийн хэв шинжтэй хананд елгедег зуйлс, гар хийцийн ардын урлагийн хэв шинжтэй дэрний уут, гараар нэхсэн шалны дэвсгэр зэрэг багтаж байна. Эдгээрээс терех татварын хэмжээ нь 3.8-4.3 хувиар хэмнэгдэж байгаа юм.
Илуу мэдээлэл хэрэгтэй бол
Доорхи хаягаар GSP хетелберийн гарын авлага болоод бараа бутээгдэхуунйи талаарх мэдээлэл аваарай
http://www.ustr.gov/Trade_Development/Preference_Programs/GSP/Section_Index.html